Μια στιγμή προτού κλείσουν οι πόρτες

Το ίντερνετ προσφέρει ένα ενδιαφέρον στιγμιότυπο της δράσης του κομμουνισμού, της ζωντανής εργασίας. Έχουμε ένα πεδίο στο οποίο κάποιες υπηρεσίες προσφέρονται από εταιρείες και κρατικούς παροχείς. Για να λειτουργήσει όμως όλο αυτό το σύστημα είναι απαραίτητη όχι μόνο η μισθωτή εργασία όλων αυτών που παρέχουν, αλλά και η ζωντανή εργασία όλων αυτών που χρησιμοποιούν αυτά που παρέχονται. Δηλαδή, το ίντερνετ δεν είναι μόνο το σύστημα (software και hardware), αλλά είναι ταυτόχρονα και η δράση των χρηστών του. Η ανταγωνιστική κίνηση μέσα στο πλαίσο αυτό δράττει αυτά που της προσφέρονται και τα χρησιμοποιεί για δικό της όφελος. Όλο και περισσότεροι χρήστες, για παράδειγμα, μοιράζονται υλικό στο διαδίκτυο, ενάντια στο κοπυράιτ και στη θέληση των εταιρειών. Εδώ υπάρχει ένα λεπτό σημείο: το ανταγωνιστικό κίνημα, εκείνοι δηλαδή μέσα στην ανταγωνιστική κίνηση που αντιλαμβάνονται κάποιες από τις πράξεις τους ως πολιτικές και τις δομούν συλλογικότερα, δεν αρνείται το διαδίκτυο, αλλά το χρησιμοποιεί. Δε λένε δηλαδή: όχι, η νέα κοινωνία που θα προκύψει από τους αγώνες μας δεν θα έχει ανάγκη το διαδίκτυο, άρα το παρακάμπτουμε και πάμε παραπέρα, αλλά λέει: θα χρησιμοποιήσουμε το διαδίκτυο ως μέσο για αυτή τη νέα κοινωνία, η οποία μπορεί και να μη χρειάζεται το διαδίκτυο. Η κίνηση αυτή είναι η κίνηση του κομμουνισμού, της συσσωμάτωσης δηλαδή (ας το πούμε έτσι χοντρά) των ανθρώπων μέσω της πάλης τους, μέσω της ζωντανής τους εργασίας. Όμως εδώ υπάρχει ένα πρόβλημα. Διότι η συσσωμάτωση αυτή σημαίνει πρόοδο της εταιρικής διάστασης του διαδικτύου. Σημαίνει κέρδη για ιστοσελίδες όπως το twitter, οι παροχείς χώρου για σελίδες όπως το indymedia, για τη Microsoft κλπ. Η εργασία αυτή δηλαδή, η ζωντανή εργασία μιας κοινότητας ανθρώπων που είναι η νέα μορφή του κομμουνισμού, αρθρώνεται αμέσως-αμέσως ως δευτερεύουσα, ως η αφανής δύναμη που κινεί τις «καθεστωτικές» διαδικασίες. Την ίδια στιγμή, οι εταιρείες μπορούν να χαίρονται με την επιτυχία τους, η οποία πλέον στηρίζεται στον κομμουνισμό των χρηστών. Κι όμως, η εργασία των χρηστών, η αφανής αυτή δουλειά, είναι εκείνη η οποία είναι «πρωτεύουσα», δηλαδή εκείνη που στην ουσία παράγει τα όποια αποτελέσματα, που παράγει περιεχόμενο. Βλέπουμε λοιπόν την υποταγή της ζωντανής εργασίας, της δουλειάς του κομμουνισμού, την ίδια τη στιγμή της παραγωγής της. Διότι δεν πρόκειται ακριβώς εδώ για γέννηση ab ovo, αλλά για «άρθρωση» (κάτι που εννοώ με την αυστηρά μαρξιστική έννοια).

old-computerΤο ζήτημα εδώ είναι και πάλι η σύνδεση δυο (ή και παραπάνω) κινήσεων μέσα στην αλυσίδα αυτή της παραγωγής. Διότι ο τρόπος με τον οποίο λειτουργεί η άρθρωση των πεδίων είναι να διαχωρίζει τις κινήσεις αυτές, να τις παρουσιάζει ως διαφορετικές. Δηλαδή, το ιντερνετ παρουσιάζεται μόνο ως η κοινότητα των χρηστών. Σα να εξαφανίζονται δηλαδή ως δια μαγείας όλα εκείνα τα χαρακτηριστικά που το κάνουν μια πλουτοφόρα επιχείρηση για κάποιους. Η διερώτηση είναι λοιπόν εύλογη: ποια διαφορά υπάρχει μεταξύ της υπεραξίας που εξάγεται από τη μισθωτή εργασία των κομπιουτεράδων της silicon valley και των χρηστών οι οποίοι μετά χαράς καταθέτουν τον ελεύθερό τους χρόνο για να πλουτίζει ο ιδιοκτήτης του facebook και του myspace; Η απάντηση είναι: καμιά. Γιατί, αν ήταν να κάτσουμε να διερωτηθούμε τους λόγους και τα κίνητρα για τα οποία οι άνθρωποι επιλέγουν να τους εκμεταλλεύεται κάποιος άλλος, θα μπλέκαμε σε μια ατέρμονη συζήτηση χωρίς συμπέρασμα. Το ερώτημα λοιπόν δεν είναι αν μου αρέσει να με εκμεταλλεύονται, αν έχει γούστο να πλουτίζει κάποιος από τη ζωντανή εργασία. Αλλά το γιατί η ζωντανή αυτή εργασία να μην τεθεί στην υπηρεσία του κοινού αντί να ζεύεται στην άμαξα του κεφαλαίου. Ο τρόπος με τον οποίο μας απαγορεύεται να ρωτήσουμε ακριβώς αυτή την ερώτηση είναι η ψευδαίσθηση του κοινού μέσα από τους διαδικτυακούς χώρους. Αυτό δε σημαίνει ότι οι διαδικτυακές κοινότητες δεν είναι κοινότητες. Είναι και παραείναι μάλιστα, και το επιχείρημα ότι δεν υπάρχει άμεση σύνδεση κλπ δεν έχει βάση. Το θέμα είναι άλλο: κατά πόσον αυτές οι διαδικτυακές κοινότητες είναι πολιτικές, δηλαδή σε ποιο βαθμό μπορούν να διαχειριστούν την καθημερινότητα της παραγωγής, σε ποιο βαθμό μπορούν να αντιληφθούν τη μορφή της δικιάς τους παραγωγής. Προς το παρόν, οι κοινότητες αυτές χρησιμοποιούνται ad hoc, σε επικοινωνιακό επίπεδο, πχ για να καλεστεί μια άμεση πορεία. Δηλαδή, σαν ένα πιο διαδραστικό κινητό τηλέφωνο (στο οποίο μπορείς πιο φτηνά να στείλεις βίντεο, λίνκ σε άλλες σελίδες κλπ). Σε ποιο βαθμό όμως αυτό το επικοινωνιακό μέσο επιτρέπει στους χρήστες του να αντιληφθούν τη μορφή της εργασίας τους; Και, ακόμα περισσότερο, σε ποιο βαθμό τους δείχνει πως οι αγώνες τους για προστασία των δεδομένων τους, για ελεύθερη πληροφορία, για δωρεάν επικοινωνία, συνδέονται με τους αγώνες των εργαζόμενων στους παροχείς των υπηρεσιών του δικτύου;

6 Responses to “Μια στιγμή προτού κλείσουν οι πόρτες”

  1. Καλησπέρα φίλε μου,

    Πάρα πολύ καλή ανάρτηση και ίσως από τα πιο ενδιαφέροντα θέματα που συνάντησα τελευταία στο διαδύκτιο. Μπερδέυτηκα είναι η αλήθεια λίγο στο τέλος όσο αφορά την δικιά σου άποψη επί του ζητήματος. Η αλήθεια είναι ότι αυτή η ανάρτηση σου τριγυρίζει μέσα στο μυαλό μου τους τελευταίους μήνες. Βέβαια εγώ δεν το κοίταξα με πολιτικούς όρους αλλά πιο απλοϊκά. Δεν είδα ούτε την εργασία, ούτε τον κουμμουνισμό αλλά την ελευθερία. Εν ολίγοις: Δεν μπορούμε να ελευθερωθούμε, (ούτε φυσικά να ελευθερώσουμε άλλους) από την Μηχανή, χρησιμοποιώντας την Μηχανή.

  2. simeonvatalos Says:

    Ιπτάμενε Ολλανδέ: Κατ’ αρχάς σε ευχαριστώ για το σχόλιο. Το ποστ αυτό είναι περισσότερο αποτέλεσμα μιας απορίας παρά μιας ξεκάθαρης απάντησης. Ο Τόμας Πύντσον, ένας από τους αγαπημένους μου συγγραφείς, είχε γράψει στο βιβλίο του “το ουράνιο τόξο της βαρύτητας το εξής: “αν μπορέσουν να σε κάνουν να ρωτάς τις λάθος ερωτήσεις, δεν χρειάζεται να ανησυχούν για τις απαντήσεις”. Κάτι που προσπάθησα να κάνω στις σκέψεις αυτές είναι να βρω τη σωστή ερώτηση. Και νομίζω οτι η ερώτηση δεν είναι τελικά αν το ίντερνετ απελευθερώνει ή όχι. Λίγο-πολύ αυτή η ερώτηση είναι παρόμοια με τον να ρωτάμε αν το φαγητό απελευθερώνει ή όχι. Πιό σημαντικό είναι να δούμε το ίντερνετ ως ένα ιδιαίτερο χώρο που έχει κάποια ιδιαίτερα χαρακτηριστικά. Κατά τη γνώμη μου, το ίντερνετ μας δίνει τώρα μια ευκαιρία να αναλογιστούμε τη δημιουργία κοινωνικών χώρων και δικτύων στη “μεταμοντέρνα” ή “μεταφορντική” εποχή. Το κυριότερο συστατικό των χώρων και των δικτύων αυτών είναι η χρήση ανθρώπινων αναγκών, συναισθημάτων, θελήσεων για να κινηθεί η παραγωγή. Μιλάμε για μια εποχή δηλαδή στην οποία ο καπιταλισμός όχι μόνο απαλλοτριώνει ανθρώπινες ανάγκες προς όφελός του, αλλά τις χρησιμοποιεί για να δημιουργήσει νέες ανάγκες. Μιλάω αφηρημένα για τον καπιταλισμό, διότι το αφηρημένο είναι η μόνη διέξοδος για να καταλάβουμε μεγέθη και κινήσεις οι οποίες δεν είναι ηθελημένες, αλλά συμβαίνουν σα να ήταν.

    Για αυτό το λόγο δεν εκφράζω μια άποψη, δηλαδή δεν προσφέρω ένα σύνθημα προς χρήση. Με ενδιαφέρει να θέσω μια ερώτηση. Αν με ρωτήσεις, περνάω ώρες μέσα στο ίντερνετ, λόγω της εργασίας μου αλλά και για ευχαρίστηση, για επικοινωνία, για ενημέρωση. Σκέφτομαι όλες αυτές οι ώρες (κάποιες από αυτές “χαμένες”) πως μεταφράζονται σε εργατοώρες στη νέα κατάσταση πραγμάτων. Και απορώ.

    Σε χαιρετω

  3. Ο Πύνσον μου αρέσει και εμένα. Αν και το παρακάνει στο ουράνιο τόξο…

    Νομίζω ότι με αυτό σου το σχόλιο μου ξεκαθάρισες την οπτική σου, που είναι πολύ ενδιαφέρουσα, όπως οι περισσότερες απορίες μας. Γιατί μπορεί να συμφωνώ με αυτό που λέει ο Πύνσον αλλά παραβλέπει το γεγονός ότι οι περισσότεροι από εμάς δεν θέτουν καν ερωτήσεις…
    Και ίσως έχεις δίκαιο ότι η ερώτηση αν το ίντερνετ απελευθερώνει είναι άτοπη. Όμως – διόρθωσε με αν κάνω λάθος – το συμπέρασμα ότι σου στερεί την ελευθερία, νομίζω ότι κάλιστα μπορεί να βγει από τα συμφραζόμενα σου.

    Καλή συνέχεια και συγχαρητήρια ακόμα μια φορά για το ιστολόγιο σου…

  4. dialogikoimonologoi Says:

    Για άλλη μια φορά, αγαπητέ φίλε Συμεών, μια ανάλυση ενός πολιτικού εγχειρήματος πάνω από ένα ευρύτερο πλαίσιο στο οποίο και αυτό υφίσταται, αυτή την πολιτική δηλαδή που μπορεί να παράγει το διαδίκτυο σε σχέση με το ευρύτερο καπιταλιστικό πλαίσιο που ουσιαστικά “διαχειρίζεται” το διαδίκτυο, καταλήγει στο να σκοντάψει πάνω στο πεπερασμένο των δυνατοτήτων του. Έχουμε δηλαδή δύο όψεις στο θέμα που θίγεις, η πρώτη είναι αυτή των πολιτικών υποκειμένων οι οποίοι μέσω του διαδικτύου αμφισβητούν την δομή και τα χαρακτηριστικά της κοινωνίας και η δεύτερη όψη είναι αυτή του διαδικτύου οι αν και χρησιμοποιείται από τους προαναφερθέντες, διαθέτει τα χαρακτηριστικά εκείνα που αυτοί εχθρεύονται. Άπειρες πολιτικές κουβέντες στις οποίες έχω συμμετάσχει “τερματίζονται” σε παρόμοια σημεία όπως και αυτό που εσύ αναλύεις στο άρθρο σου. Έτσι για μένα εμένα αυτή η κατάληξη μπορεί πλέον να θεωρείται λογική και αναμενόμενη λόγω του πεπερασμένου της δυναμικής της πολιτικής.

    Αναγνωρίζω ότι η πρόθεση του άρθρου είναι να θίξει ακόμα μία πλευρά του καπιταλισμού η οποία είναι παρόν και σε αυτό το νέο σύμπαν ανταλλαγής πληροφοριών. Λογικό βέβαια αφού αυτός του έδωσε ζωή. Τώρα η ικανότητα των χρηστών να αντιληφθούν την πραγματική φύση του εργαλείου που χρησιμοποιούν καθώς και την ακριβής θέση και δυναμική τους στο χώρο αυτόν είναι ένα άλλο θέμα, μέγιστης σημασίας προφανώς. Αλλά μήπως δεν είναι πάγιο αίτημα των ελευθεριακών ιδεολογιών, στην θετική τους μορφή φυσικά, η αφύπνιση της συνείδησης του ατόμου, η γνωριμία με το πραγματικό πρόσωπο της κοινωνίας των ανθρώπων; Μιλάμε για εκείνο το πρόσωπο που στέκεται πίσω από το «είναι», ένα «είναι» που η επίσημοι μηχανισμοί της κοινωνίας ορίζουν ως τέτοιο μέσω των μηχανισμών πληροφόρησης, εκπαίδευσης, κτλ. Ένα χρήσιμο ερώτημα είναι το τι ακριβώς επηρεάζει και μεταβάλει την ποιότητα και ποσότητα της συνείδησης συνολικά μέσα στο κοινωνικό πλαίσιο. Απλούστερα, αναρωτιέμαι τι απαιτείται ώστε οι χρήστες του internet, για παράδειγμα, να αντιληφθούν την πραγματική τους υπόσταση (χρησιμοποιώ την έννοια «πραγματική» καταχρηστικά φυσικά) στο κοινωνικό σύστημα, ώστε να ελπίζουμε μετά για μια βελτιωτικές ανακατάξεις μέσα σε αυτό.

    Το άρθρο σου τελικά μου φαίνεται ως κάτι που προτείνει το θέμα των πολιτικών συζητήσεων να στραφεί και σε αυτόν τον νέο χώρο δράσης και αλληλεπίδρασης, ούτως ώστε και εκεί να ενισχυθεί η αντίσταση. Αν από την άλλη δεν είχες ποτέ αυτή την διάθεση όταν έγραφες το άρθρο, τότε αυτή έχει σχηματιστεί από μόνη της.

    Αυτά τα ολίγα από εμένα Συμεών. Καλή συνέχεια σε ότι και αν κάνεις αυτόν τον καιρό.

  5. φράκι Says:

    Γεια σου. 2 ερωτησούλες ή θα δούμε μπορεί να είναι και 3. κατ αρχάς.γιατί μιλάς για άυλη παραγωγή; μπορεί μία εργασία να μην περιέχει σώμα; Αυτό μου φαίνονται σαν το φιλοσοφικό διαχωρισμό ύλης και πνεύματος που μεταφέρεται στην ανάλυση της εργασίας με τη βοήθεια του νέγκρι και του χάρντ.
    Μήπως όταν μιλάμε για μεταφορντισμό τόσο έντονα ή για μεταμοντερνισμό θα έπρεπε να έχουμε την υποσημείωση(πολύ καίρια) ότι αυτό το πλαίσιο ισχύει μόνο για μία ορισμένη φάση της ανάπτυξης των δυτικών καπιταλιστικών κοινωνιών; Θέλω να πω οτι στην πλειοψηφία του πλανήτη εάν γυρίσουμε και τους πούμε για sex in the city σήριαλ κατεξοχήν απεικόνιση του μηδενισμού του τιποτισμού και του μεταμοντερνισμού, εγώ είμαι σίγουρος ότι θα μας αρχίσουν στις κλωτσιές

    Για να φτιαχθεί ένας υπολογιστής πραγματικά να οικοδομηθεί είναι απαραίτητο να υπάρξουν μία σειρά από πρώτες ύλες καθώς και χ αριθμός ανθρώπων να τις επεξεργασθούν. Το ίδιο ισχύει προφανώς για την πράσινη ενέργεια. Δε θέλει πρώτες ύλες κτλ; Αυτά

  6. simeonvatalos Says:

    Καλησπέρα. Την πρώτη σου ερώτηση δεν την καταλαβαίνω, διότι όσο και αν κοίταξα στο κείμενο δεν βλέπω πουθενά να αναφέρομαι σε “άυλη παραγωγή”. Ίσως εννοείς το tag το οποίο γράφει “άυλη εργασία”. Αυτή είναι μια άλλη μεγάλη κουβέντα, αλλά πάντως σίγουρα δεν υποστηρίζει το διαχωρισμό ύλης-πνεύματος, μάλιστα θα έλεγα τον ακυρώνει καθώς δείχνει οτι η εξαγωγή υπεραξίας είναι η ίδια είτε κάποιος παράγει τούβλα είτε παράγει χαμόγελα. Επίσης, αν ξαναδιαβάσεις το κείμενο, θα δείς οτι η παρατήρησή σου στην τρίτη παράγραφο περιέχεται μέσα σε αυτό, από την άποψη οτι αυτοί που δουλεύουν για την παραγωγή του hardware και οι χρήστες που δουλεύουν για τον πολλαπλασιασμό των σάιτς όπως το twitter πχ κάνουν και οι δυό μια εργασία. Μόνο που οι πρώτοι θεωρείται οτι “δουλεύουν” ενώ οι δεύτεροι θεωρείται οτι “διασκεδάζουν”.

    Στο δεύτερο σημείο, φυσικά και συμφωνώ οτι είναι μια ορισμένη φάση της ανάπτυξης του καπιταλισμού; Αλλά αυτό τι σημαίνει; Σίγουρα όχι οτι ο μεταμοντερνισμός ως φάση του καπιταλισμού ταυτίζεται με τις δυτικές θεωρίες περί μεταμοντέρνου στην τέχνη και αλλού. Και στη γιαγιά μου να μίλαγα για μεταμοντέρνο θα με κοίταζε με βλέμμα απαθές, όπως όταν βλέπει το sex in the city. Αλλά αυτό δε σημαίνει οτι ο μεταμοντερνισμός δεν είναι το κυρίαρχο ιδεολογικό ένδυμα του καπιταλισμού αυτή τη στιγμή. Εϊναι σα να λες οτι το λεγόμενο “ιμπεριαλιστικό” στάδιο του καπιταλισμού δεν υπήρχε στις χώρες που δεν είχαν εισβάλλει οι ιμπεριαλιστικές δυνάμεις.

    Αυτά και από μένα

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: