Καλωσήρθατε στον 21ο αιώνα

Δεν θέλω να κάνω μια αποτίμηση των γεγονότων. Στην πραγματικότητα, ακόμα και το να λέω τη λέξη γεγονότα αποτελεί έναν περιορισμό, μια μείωση των διεργασιών που συμβαίνουν ακόμα. Γεγονός σημαίνει κάτι τετελεσμένο. Όμως όλα αυτά που ζήσαμε δεν είναι κάτι που έγινε και πέρασε, ένα γεγονός, είναι η κόψη ενός κύματος που ίσως ξεκίνησε με τους αγώνες των φοιτητών και των εκπαιδευτικών τα τελευταία χρόνια. Το κύμα αυτό μόλις άρχισε να σπάει και εμείς βρισκόμαστε ακριβώς σε αυτή την κόψη, σε αυτό το γύρισμα των καταστάσεων.

Εξέγερση; Σίγουρα. Τα χαρακτηριστικά της είναι αυτά που είναι, είτε το θέλουμε είτε όχι. Στην πραγματικότητα η κίνηση αυτή υπερέβη τόσο τη σκέψη και τη δράση της αριστεράς, όσο και της σκέψη και τη δράση του ‘χώρου’. Ακόμα και οι θεωρητικοί της εξέγερσης οι οποίοι ανήκουν κατά πλειοψηφία στο χώρο, ούτε προέβλεψαν αλλά ούτε και μπόρεσαν να μετατρέψουν τους τακτικούς στόχους σε στρατηγικούς. Η εξέγερση είναι μια μπερδεμένη υπόθεση, σίγουρα. Και δεν μπορούμε να περιμένουμε να έχει ξεκάθαρη σκέψη, λογική συνοχή και αρθρωμένο λόγο. Όλα αυτά θα έρθει κατόπιν η ιστορία να τα ανακαλύψει, αν τα εφεύρει ή να τα συνθέσει από ένα μωσαϊκό ανθρώπων, δράσεων και εκτιμήσεων. Δυο χαρακτηριστικά όμως είναι αυτά που εμένα τουλάχιστον μου μένουν ως κεφαλαιώδη αυτής της εξέγερσης, τα οποία θα μας συνοδεύσουν για πολύ καιρό ακόμα. Το πρώτο είναι η λεγόμενη «τυφλή βία» των σπασιμάτων και το δεύτερο η ταχύτητα με την οποία οργανώθηκε η εξέγερση αυτή.

Εδώ θέλω περισσότερο να σταθώ στις καταστροφές, δε με ενδιαφέρει να τις δικαιολογήσω. Δε με νοιάζει αν είναι σωστές ή λάθος. Η ιστορία δεν είναι σωστή ή λάθος. Οι κρατούντες μπορεί να ζητάν τη δημόσια καταδίκη τους από τους πάντες. Η υποκρισία όμως, που αλλού τους εξυπηρετεί τέλεια, εδώ δεν πιάνει. Όσοι και να δηλώσουν μετάνοια, να πουν «αποταξάμην τας ζημίας» και να φτύσουν τρις, το φαινόμενο αυτό θα επανέρχεται. Οι «σπάστες» των γαλλικών προαστείων ήρθαν και στην Ελλάδα. Όσο και να στοχοποιούν τον αντιεξουσιαστικό «χώρο» και να του ρίχνουν όλη την ευθύνη, ακόμα και οι πιο ανόητοι από αυτούς καταλαβαίνουν πόσο γενικευμένο ήταν το φαινόμενο των «τριών ημερών». Η υποκρισία τους γίνεται στρουθοκαμηλισμός. Η αριστερά από την πλευρά της νοιάζεται να επενδύσει με λέξεις τις πράξεις ενός πλήθους. Ενδιαφέρεται να το προικίσει με λογική, με δομημένο λόγο. Δεν της αρέσουν οι άναρθρες κραυγές, δεν της αρέσει η έλλειψη ορίων. Θέλει μέτρο, πολιτικές κινήσεις, κριτική, σκέψη. Ιδού λοιπόν, τα έχει, αλλά όχι όπως τα περίμενε και τα φαντασιωνόταν.

Ας σταθούμε στις καταστροφές, έχει σημασία. Ας μην τονίσουμε προς το παρόν τα άλλα στοιχεία, τα οποία σίγουρα υπάρχουν, την κάθοδο στο δρόμο ομάδων που δεν είχαν ξανακατέβει ποτέ, τη ριζοσπαστικοποίηση μεγάλων τμημάτων του πληθυσμού, την ανάδυση θεμάτων που δεν είχαν θιχτεί ποτέ, την κριτική της αστυνομικής βίας, τα αμέτρητα περιστατικά αλληλεγγύης. Ας σκύψουμε λίγο στην υστερία των μμε και των μαγαζατόρων. Δικιά μου σκέψη είναι οτι η βία αυτή, αν ήταν βία, δεν ήταν καθόλου «τυφλή», όπως τη θένε τα μμε αλλά και τη βλέπουν πολλοί μέσα στο κίνημα. Στην πραγματικότητα ήταν μια πολύ ανοιχτομάτα βία, πολύ ξεκάθαρη και στοχευμένη.

Ένα ξεχασμένο σχετικά κομμάτι της θεωρίας του μαρξ ήταν η κριτική του για το φετιχισμό του εμπορεύματος. Βέβαια η επίσημη αριστερά αγαπά να διαβάζει το μαρξ όπως της γουστάρει, αλλά σίγουρα ένα κόμμα που αυτοκαθορίζεται μαρξιστικό-λενινιστικό δεν μπορεί να αγνοεί το ευαγγέλιό του, έ αλέκα; Τέλος πάντων, ας γυρίσουμε στο φετιχισμό. Είπε τότε λοιπόν ο μαρξ ότι το εμπόρευμα έχει τη δυνατότητα να αποκρύπτει τις κοινωνικές σχέσεις που συνετέλεσαν στην παραγωγή του. Στον ύστερο καπιταλισμό το εμπόρευμα έχει αποκτήσει ένα ακόμα χαρακτηριστικό, το οποίο είναι η αυτονομία του. Δεν υποτάσσεται πια, το επιτυχημένο εμπόρευμα στο νόμο της προσφοράς-ζήτησης, πάντως όχι όπως στο παρελθόν. Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι τα κινητά. Κανείς δεν ήξερε ότι τα χρειάζεται πριν κατακλύσουν την αγορά. Τώρα, όλοι αναρωτιούνται πως ζούσαν χωρίς αυτά. Το εμπόρευμα πλέον δημιουργεί το ίδιο, μέσα από τη συνθήκη της διαφήμισης, την ανταλλακτική του αξία, και όχι η αξία χρήσης του. Ταυτόχρονα, ο όψιμος καπιταλισμός (επιτέλους μετα το λιάπη δεν αισθανόμαστε γραφικοί όταν μιλάμε για καπιταλισμό) έκανε άλλο ένα μεγάλο κατόρθωμα: κατάφερε να μετατρέψει σε εμπόρευμα ακόμα και καταστάσεις, συνθήκες, και ανάγκες οι οποίες θεωρούνταν αυτονόητες. Όπως οι μεγάλοι ιδιοκτήτες γης πριν από τη βιομηχανική επανάσταση περιέκλειαν μεγάλες εκτάσεις με φράχτες και απαγόρευαν στους χωρικούς ακόμα και να μαζέψουν χόρτα από αυτές, έτσι και ο καπιταλισμός περικλείει σχεδόν αυτόματα πλέον κάθε ανθρώπινη έκφραση και βάζει εισιτήριο στην πόρτα. Ένα απλό παράδειγμα είναι το νερό. Σκεφτείτε πως είμαστε αναγκασμένοι να πληρώνουμε ένα αγαθό το οποίο είναι απαραίτητο σε μας. Ή οι δημόσιοι χώροι. Σε χώρες όπως η αγγλία, είναι πλέον αδύνατο να σταθείς κάπου στο δρόμο, να καθίσεις κάπου, χωρίς να πληρώσεις για έναν καφέ ή κάτι άλλο, διότι όλοι σχεδόν οι δημόσιοι χώροι, οι πιο προστατευμένοι ας πούμε γιατί εκεί βρέχει και συνεχώς, είναι πλέον εμπορικοί. Μη σας φαίνεται μακριά η αγγλία, έρχεται και από εδώ το κόλπο.

Η κατάλυση της «κανονιστικής» ηθικής που συμβαίνει σε μια εξέγερση σημαίνει ότι καταρρίπτονται εκείνοι οι κανόνες που ρυθμίζουν τη συμπεριφορά σου υπό κανονικές συνθήκες. Το γεγονός ότι πρώτη από όλες καταλύθηκε η συνθήκη του εμπορεύματος είναι χαρακτηριστικό. Αυτός ή αυτή που έχωνε την πέτρα στη βιτρίνα το έκανε από οργή; Σύμφωνοι. Ας πούμε πως ναι. Γιατί όμως η οργή αυτή δεν περιορίστηκε στους μπάτσους, γιατί αυτή η οργή δεν κατευθύνθηκε μόνο στα κρατικά κτήρια αλλά γύρισε και προς τις φανταχτερές βιτρίνες; Πολλά μαγαζιά «πλιατσικολογήθηκαν» όπως το θέτουν τα μμε (λες και αυτό που συμβαίνει τα τελευταία χρόνια δεν είναι πλιάτσικο από το ίδιο το κράτος, λες και η συνθήκη η ίδια της καθημερινής εργασίας δεν είναι πλιάτσικο από τους εργοδότες μεγάλους και μικρούς, μεγάλους και μικρούς, έ; Να το λέμε). Δεν πλιατσικολογήθηκαν όμως μόνο. Είδαμε μικρούς και μεγάλους, ανεξαρτήτως χρώματος φύλου και ηλικίας, όχι μόνο να παίρνουν, αλλά και να ποδοπατάνε, να καταστρέφουν, να πετάνε, να μοιράζουν, να βουτάνε τα χέρια τους μέσα σε συρτάρια και προθήκες γεμάτες πράμα, γεμάτες εμπόρευμα. Είδα ανθρώπους να παίρνουν πράμα από φτώχεια και ανάγκη, αλλά είδα και άλλους να το βουτάνε μετά χαράς και ας είχαν άλλα τόσα στο σπίτι.

Αυτό, κυρίες και κύριοι, είναι για μένα η έμπρακτη κριτική του εμπορεύματος. Πως αλλιώς μπορείς να απαντήσεις σε ένα κωλοσύστημα το οποίο προσπαθεί να σε πείσει πως όλα είναι δικά σου, κρύβοντας ταυτόχρονα τόσο την εκμετάλλευση που βρίσκεται πίσω από την παραγωγή αυτού του «όλα», όσο και την εκμετάλλευση που βρίσκεται πίσω από την προσπάθειά σου να το αποκτήσεις; Αν κάποιος φταίει για το πλιάτσικο και την καταστροφή που έγινε, αυτός είναι οι διαφημιστικές εταιρείες. Όπως είπε και ένας σύντροφος, εμείς φταίμε που τις πήραμε στα σοβαρά; Όταν βουτάς τα χέρια σου σε τέτοιο πράμα, ελεύθερα, χωρίς τα κάγκελα της σχέσης-εμπόρευμα, τότε μόνο καταλαβαίνεις πόσο ευτελές και ανάξιο λόγου και κόπου είναι αυτό που σου πλάσαραν τόσον καιρό. Τότε, τι; Το κλέβεις, το ποδοπατάς, το πετάς, το φτύνεις. Κάποτε είχε βγει μια μπροσούρα ενάντια στη βία (στα αγγλικά, αν θυμάμαι καλά) με τον τίτλο «δεν μπορείς να σπάσεις μια κοινωνική σχέση», ή κάτι τέτοιο. Αυτό αληθεύει. Το κεφάλαιο δεν είναι ένα πράγμα, είναι μια κοινωνική σχέση. Αλλά από κάπου πρέπει να αρχίσεις, δεν είναι έτσι; Και η αρχή έγινε.

Έτσι βλέπω εγώ μια συγκεκριμένη στιγμή της εξέγερσης αυτής, και ίσως η άποψή μου να είναι και ελέγξιμη. Επειδή ο χρόνος δε μου επιτρέπει να επεκταθώ, θα σταματήσω εδώ. Διάβασα όμως ήδη δυο καλές αναλύσεις εδώ και εδώ, και σας παραπέμπω εκεί ως το επανειδείν.

One Response to “Καλωσήρθατε στον 21ο αιώνα”

  1. H μπροσούρα είναι το You can’t blow up a relationship και ειχει βγει από κάτι αυστραλούς. Σε κάποια φάση το είχα δει νομίζω και σε κάποιον Άναρχο με τον τίτλο Δεν μπορείς να ανατινάξεις μία κοινωνική σχέση… Πολύ καλό κειμενάκι (νομίζω είχε βγει από την ομάδα Αναρχοκομμουνιστών Νέας Σμύρνης ή κάτι τέτοιο…)

    Πολύ καλό το κείμενο σου… Σαφές και εύστοχο… Όπως αυτές οι μέρες…

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: